Nega bu soliq haqida faqat notarius oldida eslashadi
Kvartira sotayotgan odam uchun eng yoqimsiz jumla shu: "Sizda soliq qarzi bor, avval yopib kelasiz". Toshkentdagi notarial idoralarda bu holat har hafta takrorlanadi. Xaridor pul bilan oʻtiribdi, sotuvchi hujjatlar bilan, kelishuv tayyor - va hammasi bir necha yuz ming soʻmlik toʻlanmagan mulk soligʻiga tiralib qoladi.
Sabab oddiy. Koʻchmas mulk soligʻi Oʻzbekistonda katta emas. Chilonzordagi 60 kvadrat kvartira uchun yiliga toʻlanadigan summa oddiy bir oylik internet puliga yaqin. Shuning uchun xabarnoma oʻqilmay qoladi, qarz yigʻiladi, keyin esa u eng notoʻgʻri paytda yuzaga chiqadi: ipoteka rasmiylashtirayotganda, kvartirani farzandga hadya qilayotganda yoki sotuv paytida.
Quyida mulkdor aslida nima toʻlashi, summa qayerdan olinishi, kimga imtiyoz tegishi va uzoq yillik toʻlamaslik nima bilan tugashi batafsil koʻrib chiqiladi.
Soliq bazasi: bozor narxi emas, kadastr qiymati
Birinchi va eng koʻp yanglishtiradigan nuqta. Jismoniy shaxslardan olinadigan mulk soligʻi bozor narxidan ham, oldi-sotdi shartnomasidagi summadan ham hisoblanmaydi. Baza - davlat kadastr organi belgilagan kadastr qiymati.
Bu qiymat deyarli har doim bozor narxidan ancha past boʻladi. Yunusobodda 850 mln soʻmga sotilayotgan ikki xonali kvartiraning kadastr qiymati hujjatda 190 mln soʻm boʻlishi mumkin. Soliq 190 mln dan hisoblanadi.
Yana bir jihat: agar obyektning kadastr qiymati aniqlanmagan boʻlsa yoki belgilangan eng kam qiymatdan past chiqsa, soliq organi 1 kvadrat metr uchun tasdiqlangan minimal qiymatdan hisoblaydi. Bu minimal qiymat Toshkent, viloyat markazlari va boshqa aholi punktlari uchun alohida belgilanadi va poytaxtda eng yuqori. Ana shu sababdan kadastri koʻpdan beri qayta koʻrilmagan eski uy egalari baʼzan kutganidan katta hisob-kitob oladi.
Stavkalar
Turar joy uchun asosiy stavka bir necha yildan beri yillik 0,5% darajasida saqlanib turibdi. Maydoni 200 kvadrat metrdan oshadigan uy va kvartiralar uchun oshirilgan stavka qoʻllanadi. Tugallanmagan qurilish obyektlari va jismoniy shaxs mulkidagi noturar binolar uchun ham alohida, yuqoriroq stavkalar bor.
Stavkalar har yili byudjet bilan birga tasdiqlanadi, shuning uchun aniq hisob-kitobdan oldin soliq.uz saytidagi amaldagi tahrirni tekshiring.
Uch xil kvartira, uch xil hisob
| Obyekt | Maydon | Kadastr qiymati | Stavka | Yillik soliq (taxminan) |
|---|---|---|---|---|
| Chilonzordagi 2 xonali | 58 m² | 160 mln soʻm | 0,5% | ~800 ming soʻm |
| Mirzo Ulugʻbekdagi yangi qurilish | 72 m² | 240 mln soʻm | 0,5% | ~1,2 mln soʻm |
| Yunusoboddagi katta kvartira | 215 m² | 700 mln soʻm | oshirilgan | bir necha barobar koʻp |
| Sergelidagi 1 xonali | 38 m² | 95 mln soʻm | 0,5% | ~475 ming soʻm |
| Qibray tumanidagi hovli uy | 90 m² uy + 6 sotix | 130 mln soʻm | 0,5% + yer soligʻi | mulk soligʻi ~650 ming + yer soligʻi alohida |
Hisob formulasi hech qanday sirni yashirmaydi:
Yillik soliq = kadastr qiymati × stavka
Agar kvartira yil oʻrtasida sotib olingan boʻlsa, soliq boʻlinadi: sotuvchi bitimgacha boʻlgan oylar uchun, xaridor esa mulk huquqi oʻtgan oydan keyingi oylardan boshlab toʻlaydi. Amalda kadastrda bitim qayd etilgach, soliq organi buni oʻzi qayta hisoblaydi. Lekin maʼlumot oʻtmay qolsa, borib tushuntirish sizning zimmangizda.
Yer soligʻi: kim toʻlaydi va nega hovli egalari koʻproq toʻlaydi
Koʻp qavatli uydagi kvartira egasi yer soligʻini alohida toʻlamaydi - uy ostidagi yer umumiy mulk hisoblanadi. Hovli uy, dala hovli va yer uchastkasi egalari esa toʻlaydi.
Bu yerda hisob boshqacha: baza qiymat emas, maydon. Stavka bir sotixga soʻmda belgilanadi va hudud hamda aholi punkti ichidagi zonaga bogʻliq.
- Toshkent shahrining markaziy zonalari - eng yuqori stavka
- Toshkent chekkasi va Toshkent viloyati - oʻrtacha
- viloyat markazlari - poytaxtdan past
- tuman markazlari va qishloq joylar - eng past
- ajratish meʼyoridan ortiq yer - stavka bir necha barobar oshiriladi
Oxirgi qator eng ogʻriqli joy. Faraz qiling, hovlingiz 12 sotix, mahalliy meʼyor esa 6 sotix. Ortiqcha 6 sotixga oshirilgan stavka qoʻllanadi. Toshkent viloyatidagi koʻplab uy egalari hovlining ilgari rasmiylashtirilmagan qismini qonuniylashtirgandan keyin aynan shunga duch keladi.
Alohida holat: yakka tartibdagi uy-joy qurilishi uchun ajratilgan, lekin yillar davomida qurilmay yotgan uchastkalar. Ularga oshiruvchi koeffitsiyentlar qoʻllanadi - yer boʻsh turmasin degan maqsadda.
Imtiyozlar: toʻliq ozod qilish va 60 kvadrat qoidasi
Imtiyozlar ikki koʻrinishda ishlaydi.
Mulk soligʻidan toʻliq ozod qilinadi:
- urush qatnashchilari va nogironlari, ularga tenglashtirilgan shaxslar
- urush yillarida fidokorona mehnati uchun orden va medallar bilan taqdirlanganlar
- I va II guruh nogironligi boʻlgan shaxslar
- yolgʻiz keksalar (yolgʻiz pensionerlar)
- boquvchisini yoʻqotgan koʻp bolali onalar
- Chernobil AESdagi halokat oqibatida jabrlanganlar
Soliq bazasi umumiy maydonning 60 m² qismiga kamaytiriladi - bu kengroq toifaga tegishli: yosh boʻyicha pensionerlar, boquvchisini yoʻqotgan harbiy xizmatchi va ichki ishlar organlari xodimlari oilalari va boshqalar.
Mexanikasi shunday: kvartira maydonidan 60 m² ayriladi, soliq faqat qolganidan hisoblanadi.
Misol. Pensioner 74 m² uch xonali kvartirada yashaydi. Soliqqa tortiladigan qism - atigi 14 m², yaʼni maydonning 19 foizi. Kadastr qiymati 200 mln soʻm boʻlsa, soliq taxminan 200 mln × (14/74) × 0,5% = 189 ming soʻm atrofida. Imtiyozsiz esa 1 mln soʻm boʻlar edi.
Bir ogohlantirish: imtiyoz avtomatik tarzda har doim ham qoʻllanmaydi. Maqom yaqinda paydo boʻlgan boʻlsa (odam endigina pensiyaga chiqqan, nogironlik endi rasmiylashtirilgan), maʼlumotlar bazasi kechikib yangilanadi. Shaxsiy kabinetdagi hisob-kitobni tekshiring, imtiyoz koʻrinmasa - obyekt joylashgan soliq inspeksiyasiga yoki my.gov.uz orqali hujjat topshiring. Oʻtgan davrlar uchun qayta hisoblab berilishi mumkin.
Xabarnoma va toʻlov: muddatlar va kanallar
Soliq summasini soliq organi oʻzi hisoblab, toʻlov xabarnomasini yuboradi. Moʻljallar:
- xabarnoma yilning birinchi yarmida, odatda 1 maygacha shakllantiriladi
- mulk soligʻi va yer soligʻini toʻlash muddati - joriy yilning 15 oktyabriga qadar
- yil davomida boʻlib-boʻlib toʻlash mumkin, muddatidan oldin toʻlaganlik uchun hech qanday jarima yoʻq
Qogʻoz xabarnomaga ishonmaslik kerak: propiska manzili bilan yashash manzili mos kelmasligi, qutini kimdir ochib olishi, xat yoʻqolishi mumkin. Oʻzingiz tekshirgan ishonchliroq.
Qayerdan koʻrish mumkin:
Qayerdan toʻlash mumkin:
- Payme, Click, Uzum Bank - "Soliqlar" yoki "Byudjet toʻlovlari" boʻlimi, JSHSHIR (PINFL) boʻyicha qidiruv
- bank ilovalari: NBU, Ipoteka Bank, Kapitalbank va boshqalar
- toʻgʻridan-toʻgʻri soliq.uz saytidan
- bank kassasi orqali kvitansiya bilan
Amaliy maslahat: toʻlovni xabarnoma raqami boʻyicha emas, JSHSHIR boʻyicha qiling. Shunda pul aynan sizning shaxsiy hisobingizdagi hisoblamani yopadi. Rekvizit xatosi tufayli "pul ketdi, qarz esa qoldi" holati eng koʻp uchraydigan muammo, uni inspeksiyada tiklash bir necha kun oladi.
Kvartirani sotganda soliq qachon paydo boʻladi
Koʻpchilik "Oʻzbekistonda uy sotsang 12% toʻlaysan" deb oʻylaydi. Bu notoʻgʻri.
Jismoniy shaxsning oʻz mulkini sotishdan olgan daromadi umumiy qoida boʻyicha soliqqa tortilmaydi. Istisno bitta: agar shaxs ketma-ket oʻn ikki oy ichida bittadan ortiq turar joy obyektini sotsa, ikkinchi va undan keyingi obyektlardan olingan daromad 12% stavkada jismoniy shaxslardan olinadigan daromad soligʻiga tortiladi.
Mantiq tushunarli: yiliga bitta sotuv - bu odam uyini almashtiryapti. Yiliga uchta sotuv - bu allaqachon tadbirkorlik.
Amalda:
- kvartirani sotib, boshqasini oldingiz, boshqa hech narsa sotmadingiz - soliq yoʻq
- martda bitta, noyabrda ikkinchi kvartirani sotdingiz - ikkinchisidan soliq chiqadi
- 2025 dekabrda bitta, 2026 iyunda ikkinchi kvartirani sotdingiz - 12 oy toʻlmagani uchun soliq baribir chiqadi
Soliq daromaddan, yaʼni sotuv narxi bilan hujjat bilan tasdiqlangan xarid xarajatlari oʻrtasidagi farqdan hisoblanadi. "Hujjat bilan tasdiqlangan" degani muhim: agar sizda haqiqiy summa koʻrsatilgan xarid shartnomasi boʻlmasa, xarajatni isbotlab boʻlmaydi.
Shundan kelib chiqadigan eng qimmatli maslahat: oldi-sotdi shartnomasida summani kamaytirib koʻrsatmang. Sotuvchiga bugun tejaganday tuyuladi. Ammo bir-ikki yildan keyin oʻsha kvartirani sotadigan xaridorda qoʻlida sunʼiy ravishda pasaytirilgan xarid narxi qoladi va u yoʻqdan paydo boʻlgan "foyda"dan soliq toʻlaydi.
Yaqin qarindoshlarga hadya qilish va meros olish daromad soligʻiga tortilmaydi. Lekin hadya olgan shaxsda mulk huquqi roʻyxatdan oʻtgan kundan boshlab oddiy mulk soligʻi majburiyati paydo boʻladi.
Ijara daromadi: qonuniy yoʻlning aniq narxi
Kvartirani ijaraga berish - daromad, daromad esa 12% stavkada soliqqa tortiladi.
Ijarachi jismoniy shaxs boʻlsa - soliqni mulkdor oʻzi toʻlaydi. Mulkiy ijara shartnomasi soliq organida hisobga qoʻyiladi, keyin hisoblama shakllanadi. Eng qulayi - my.gov.uz orqali rasmiylashtirish: shartnoma elektron roʻyxatga olinadi, hisoblama shaxsiy kabinetda paydo boʻladi.
Ijarachi yuridik shaxs boʻlsa (kompaniya xodimi uchun kvartira ijaraga oladi) - kompaniya soliq agenti sifatida 12% ni oʻzi ushlab qoladi va byudjetga oʻtkazadi. Mulkdorga soliq ayirilgan summa qoladi.
Muhim nuqta: soliqqa tortish maqsadida har yili 1 kvadrat metr uchun eng kam ijara haqi tasdiqlanadi - Toshkent, shaharlar va boshqa aholi punktlari uchun alohida. Shartnomada koʻrsatilgan summa shu minimumdan past boʻlsa, soliq baribir minimaldan hisoblanadi. Yaʼni "shartnomaga 500 ming yozamiz, olganda 4 million olamiz" sxemasi kutilgandek ishlamaydi.
Hisoblab koʻramiz. Mirzo Ulugʻbekdagi ikki xonali kvartira oyiga 5 mln soʻmga berilgan, yiliga 60 mln. Soliq: 60 mln × 12% = 7,2 mln soʻm yiliga, yaʼni oyiga taxminan 600 ming soʻm. Bu oylik ijara haqining oʻndan bir qismidan sal koʻproq. Koʻpchilik mulkdorlar bu summani shunchaki ijara narxiga qoʻshib yuboradi.
Nega qonuniy yoʻl foydali:
- roʻyxatdan oʻtmagan shartnoma bilan ijarachini vaqtincha propiska qila olmaysiz - pulli va ishonchli ijarachilar esa aynan shuni talab qiladi
- nizo chiqqanda rasmiylashtirilmagan shartnoma sizning pozitsiyangizni zaiflashtiradi
- soliq organida EPIGU, kommunal xizmatlar va migratsiya hisobidan kelgan maʼlumotlar bor, ularni solishtirish yildan yilga yaxshilanmoqda
Qarz yigʻilib qolsa nima boʻladi
Toʻlanmagan soliq oʻz-oʻzidan yoʻqolmaydi. Muddat oʻtgan kundan keyingi kundan boshlab penya hisoblanadi - kunlik miqdori kichik, lekin bir necha yil davomida u soliqning oʻzini quvib yetadi. Toʻlanmagan yoki toʻliq toʻlanmagan soliq uchun, shuningdek daromadni yashirgani uchun jarima ham qoʻllanadi.
Yigʻilgan qarz amalda nimani toʻsib qoʻyadi:
Alohida toifa - chet elga ishlashga ketib, kvartirasini Oʻzbekistonda qoldirganlar. Xabarnoma manzilga kelaveradi, soliq toʻlanmaydi, toʻrt yildan keyin odam qaytib kelib penya bilan birga qarzni koʻradi. Yechimi bir kechada: yiliga bir marta Soliq ilovasiga kirib tekshirish va toʻlash.
Mulkdorlar eng koʻp qiladigan 5 xato
Koʻp beriladigan savollar
Toshkentdagi oddiy kvartira uchun yiliga qancha soliq chiqadi?
Kadastr qiymati 150-250 mln soʻm boʻlgan 55-70 m² kvartira uchun 0,5% stavkada taxminan 750 ming - 1,25 mln soʻm. 200 m² dan katta kvartiralarda oshirilgan stavka qoʻllanadi va summa bir necha barobar oshadi.
Xabarnoma kelmadi, toʻlamasam boʻladimi?
Boʻlmaydi. Xabarnoma yetib bormasligi majburiyatni bekor qilmaydi. Soliq ilovasidan JSHSHIR boʻyicha hisoblamani oʻzingiz koʻring va 15 oktyabrgacha toʻlang.
Chet el fuqarosi Oʻzbekistonda kvartira olsa, soliq toʻlaydimi?
Ha. Mulk soligʻi obyektga va uning egasiga bogʻlangan, fuqarolik ahamiyatga ega emas. Muddatlar va hisob tartibi bir xil.
Bitta kvartirani sotdim, soliq toʻlashim kerakmi?
Yoʻq. Ketma-ket 12 oy ichida bitta turar joy obyekti sotilgan boʻlsa, daromad soliqqa tortilmaydi. Ikkinchisidan boshlab 12% chiqadi.
Yer soligʻini kvartira egasi ham toʻlaydimi?
Koʻp qavatli uydagi kvartira egasi alohida yer soligʻi toʻlamaydi. Hovli uy, dala hovli va yer uchastkasi egalari toʻlaydi, hisob esa sotix boʻyicha yuritiladi.
Ijara soligʻini toʻlamasam, soliq qayerdan biladi?
Maʼlumot bir necha manbadan keladi: propiska va migratsiya hisobi, kommunal xizmatlar boʻyicha oʻzgarishlar, EPIGU orqali roʻyxatga olingan shartnomalar, baʼzan esa ijarachining oʻzi nizo paytida murojaat qiladi.
Xulosa oʻrnida
Soliq ilovasini oching, JSHSHIRni kiriting va raqamga qarang. Nol boʻlsa - sentyabrda yana bir marta tekshiring. Qarz koʻrinsa, uni kvartira bilan biror ish qilishdan oldin yoping: sotish, hadya qilish, garovga qoʻyish - hammasi shu bir qatorga tiralib qoladi.
Yuz millionlab soʻmlik bitim sakkiz yuz ming soʻmlik toʻlanmagan soliq tufayli toʻxtab turishi - Toshkentda har hafta uchraydigan manzara. Va u aynan summaning kichikligi tufayli kulgili koʻrinadi.
Stavkalar, kadastrning eng kam qiymati va eng kam ijara haqi har yili qayta koʻrib chiqiladi, shuning uchun aniq hisob-kitobdan oldin soliq.uz saytidagi amaldagi maʼlumotlarni tekshiring yoki oʻz soliq inspeksiyangizga murojaat qiling.